Posts

Open letter to nangmah

Duhtak nangmah, Heti hian i ngaihtuah tawh ngai em ? Kha ti  ve tawp a i awm a, beidawn chhan tur hre bik miah lo a i lo dam ve zel khan mi tuemaw chuan dam hi a zuam phah mai ni lovin hringnun hi beidawnsan a, bansan chhan tur a hriat bik loh phah asin. Mi tuemaw tan chuan i tangkai a, i thawhhlawk zia hi ngaihtuah teh.  Heti zawng hian i ngaihtuah ngai lo mai mai a ni.Vantlang puipunna hmunah dawhsana ding a, parthi awrhtir i nihloh vang emaw, khawi lai  intihsiakna ah emaw i hming chu  a hmasa zingah emaw  ziak a nih ve loh vang ngawt khan tangkaina neilo leh tawmkailo i ni lo asin. Heti zawng hian i ngaihtuah ngailo mai mai a ni.  Hman a tlangval huaisen, tui tla chhanchhuaktu, mi huaisen  chawimawina  an pek ai khan i nep bik miah lo. I lo dam ve tawp khan tuemaw tan dam hi i tizuamawm asin. I zarah mi tuemaw chu a dam mai a nilo, a nung hial asin! Dawhsanah dingin parthi i awrh lo a, mi in i pualin kut an beng lo mai chauh a ni. Mi tuemaw ta...

I hna kha i tlin lo a ni tiraw?

Kan zirtirtu i ni a, sikul kawt a zirlai intlar thap endiktu zirtirtu dang zingah khan i tel thin a. Tum vang reng nilo in a chang chuan lu a lo buk deuh chang te, a duh fir deuh chuan a 'punk' an tih tur te kha a nih chang a awm ve thin a.  Kan tluk leh tlak hun an chang a, an chan chhuah tum chuan an lawm em em emawni tih tur khawp a rorelna talhfiak lek chak thenkhat an awm lai khan nang chuan min man a min hrem ngawr ngawr kha i tum ve lova. Chutiang hunah chuan hai derin tawngkam tha khan zawi te in min kal pel pahin, 'i dinna ah hian ka ding ve tawh thin asin' ti hmel pu tak hian dam takin min lo hrilh thin. Tehfung ziding atang chuan i hna kha i tlin mawlh lo! Nun kawng chhuk chho i zawhna tinreng atang khan hringnun hi i lo zir bik a. Hringnun leilawta i pil vang vang na atang khan nang chuan midang hriatthiamna leh khawngaihna thiltihtheihna te hi i lo zir daih tawh a. Keini naupang lungmawl bulah khatiang taka ril leh thuk kha i lo tuh tawh bik a ni. Mi chuan ...

THAWNTHU PATHUM, THIL PAKHAT

Kum engemawzat kalta khan Australian naupang pakhat chu kut leh ke neilo in a lo piangchhuak a, a tan a nunkawng sual chhoh dan chu a hautak khawp mai. Kum sawm a lo nih chuan beidawnna avangin inbualna (bathtub) ah tui tling a inchiahhlum a tum hial a, mah se chutia a tum lai chuan a chhungte hrehawm ti tur leh a thihna avanga mawhphur nia an inngai tur chu a ngaingam lo a a thulh leh ta a ni.  Hun leh ni lo inher zelin zirna kawng te a zawh ve zel a. High School a lo thlen chuan kum 17 mi a lo ni ta a. A nun a thil danglam thlentu a tawng ta tlat mai. Chu chu tu dang nilo in an sikul tifaitu leh enkawltu (janitor) a ni. An sikul tifaitu chuan mi hmaa thusawi tur leh a rinna leh harsatna a hmachhawn dan te puangchhuak a midang chotu ni turin fuihin a cho a, chu fuihna leh chona chu a nun a mel lung pawimawh phuntu a lo ni  chho reng mai. He a chanchin kan sawi hi tu dang nilo in motivational speaker ropui Nick Vujicic a chanchin a ni. Ram hrang hrangah thusawi tura sawmna 35,...

VANTLANG PHURRIT : PETROL INCHUH

  Kum 1833 khan British economist pakhat William Forster Lloyd chuan thil pakhat ngaihtuah ti thui tak mai a chhawpchhuak a, hetiang deuh hian a mitthla theih awm e. Khaw pakhat ah hian mual hring cham put mai hi a awm a, chutah chuan mi 100 in bawng 10 theuh an tlattir thin a. Chu mual chuan an bawng te chu a chawm tawk vel a, a mual hrin leh chhung thu ah pawh harsatna a awmlo a ni. Mi pakhat chuan a mimal hlawkna um avangin bawng dang a vulh belh leh chuan an zavaia tana tha tawk  (socially efficient level) kha a nek buai a, chu mual chuan a dawl/chawm zo dawnlo a ni. Chu mai bakah midang pawh chu mahni hlawkna duh belh theuh an ni a. An ran tlatna mual in a dawl zawh chin ngaihtuah lova an mimal hlawkna theuh an ngaihtuah a, vantlang phurrit an ngaihtuah telloh chuan innghirnghona nen an zavaia tan hlawkna aiin chhiatna a thlen thei  zawk dawn a ni. Mi tuemaw chuan an ran tlatna chuan a dawl loh avang leh mual te chu a khawro zawh dawn avangin a ran vulh chu ti tlem s...

Hei te hi i tan (Requiem for Marx)

Tahrik ni 5, Tomir thla, Kum 200 chuang liam ta khan chhungkaw khawsak nuam pangngai tak ah a lo piang a. A ngaihtuahna sukthlek erawh tisa ropuina nen chuan an inthiantha lo chho ngar ngar. A thinlung chhungril tuihnang leh a hriatna thazam te chu mi ropui te zing a tlatlum turin an  mil a her rem a tum lova, a her rem lo mai ni lovin a do ngat ngat zawk a ni. A pa in a hnung zui a danhremi ni turin duh sa teh mah se a marphu in a mil lo tih a inhre chiang a, a puitlin ta lo. Thuneitute lem diak diak theih tur a a ngaihtuahna fir leh fim te chu pawlh dal a tum lova, amah a amahna chu vawnthat a thlang zawk a ni. Bawrhsawmna chuan namen lovin tlakbuak mah se rawl chhuah ve thei lova chanhai te leh kalphung leh ngaihdan ziding avanga a lailum luah pha ve lova kil khat a bet tlawk tlawk te tan chuan lawng pu khawhar ang maiin chu tuipui zau takah chuan a inkar ngat ngat a. Retheihna te chuan phing dawt dawt mah se a finna leh thiamna hriam tak chuan lung chu chhang a chantir a tum lo...

ENGTINNGE NI DAWN?

Soviet Union hruaitu ropui, Leonid Brezhnev khan a panlai chanchin ngaihnawm leh lungkuai zet,  ‘Reminiscences’ (autobiography, omnibus ) a ziak ah khan “ Ka nu leh pa kha intawllenna hmun (park) ah emaw an lenchhuahna hmunah emaw inchhar ni lovin thir tlang dehchhuahna hmunah ngei khan an inchhar a ni  ngei ang tih ngaihdan nghet  ka nei  ta” a tih ang deuh khan ka nu leh pa pawh hi intawllenna hmun a inchhar an nilo  chek ang tih ngaihdan ka nei thiam ta. Mi thenkhat hi chu  a tha filawr thlanchhuah bik emaw  tih tur khawpa mi filawr leh mi bik  te an ni a. Kawppui tur thlang tur hian competitive exam ang a beih tur  emaw a lei a lei tur pawh nise tling tur leh tlin tur fe fe hi an awm chiang.  Chutih rual chuan a tam zawk, a nawlpui erawh chu chutiang chu kan ni hauh lo. Ka nu leh pa pawh hi chutiang zing a mi chu an nilo tih ka hrethiam ta. Mah se, mak tak maiin  Pathian thil rel dan hi chutiang chu a lo ni lo fo mai a, a ni lo...

HNAM MAWL ? (CHAPCHAR KUT PUAL )

Kan pi leh pu te kha hnam bal leh mawl tak  niin an sawi thin a. Chu chu naupang te kan nih lai atanga kan beng a ri thin leh ziak a chhiar tur kan hmuh thenkhata inziak dan a ni. Kan pi leh pu te kha khati taka mawl kha an ni em? Enge 'mawl' chu? Industrial revolution an tih mai atan a thil pawimawh thil inchuktuahkhawmin a thuai vir 'spinning jenny' chu khawthlang mingo sana siam thin pakhatin a chuktuah khawm hma khan 'herawt'  leh 'hmui'  an lo nei tawh a... Kan pi leh pu te khan ziak a thil vawnthat nachang an hriat hma kum tam ah khan sa leh ral laka him chu an nun a thilpawimawh hmasa a nih vangin 'Pasaltha' ngaihsan nachang an lo hre tawh a. Pasaltha chu a pumpui tanghma atan fing leh chak bik mi filawr ni satliah lo in khua leh tui te himna thlentu, a thenawm khawveng ten a zar an zo thin a ni.  Chutiang mi chu ngaihsan nachang hriain, tuipuiral tawng tak a 'social recognition' pek nachang an lo hre daih tawh. Chu chu Charles Tay...